دانشگاه جامع امام حسین(ع) دولت پژوهی ایران معاصر 2783-1914 12 1 2026 05 22 Requirements for the Islamic State to Play an Active Role in the New World Order Based on the Thoughts of Imam Khamenei (May Allah Protect Him) الزامات دولت اسلامی برای نقش‌آفرینی فعال در نظم نوین جهانی مبتنی بر اندیشه های امام خامنه ای (مدظله العالی) 209947 FA محسن رادمهر استادیار، مرکز مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع، تهران، کشور ایران. 0000-0003-3088-1913 مهدی ادیب دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران. مهدی سیاوشی استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام، تهران، ایران. Journal Article 2025 04 23 In the sphere of political thought of Ayatollah Khamenei, the realization of Islamic civilization is one of the most important goals of the Islamic Revolution. To achieve this significant objective, he considers the establishment of an Islamic system, the formation of an Islamic state, and the creation of an Islamic society as essential prerequisites for realizing Islamic civilization. Given the global transformations and the shift in the current world order, the question arises: What are the requirements for an Islamic state to play an active role in the new world order based on the thoughts of Imam Khamenei? This research, using thematic analysis, seeks to explore the requirements for an Islamic state to actively participate in the new world order based on Imam Khamenei’s perspectives. The findings indicate that the overarching theme of these requirements consists of seven organizing themes:Recognizing the historical transition from a unipolar to a multipolar world order, Preserving and strengthening Islamic identity,Ensuring internal preparedness for global engagement,Understanding Iran’s opportunities and responsibilities in this transformative era, Emphasizing the role of elites and the masses, Maintaining independence and resisting global domination,Utilizing diplomacy and soft power  در سپهر اندیشه سیاسی حضرت آیت الله خامنه ای، «تحقق تمدن اسلامی» از مهمترین اهداف انقلاب اسلامی می باشد. ایشان برای تحقق این هدف مهم انقلاب اسلامی، «تشکیل نظام اسلامی، «تشکیل دولت اسلامی» و «تشکیل جامعه‌ی اسلامی» را از الزامات تحقق «تمدن اسلامی» می دانند. با عنایت به تحولات دنیا و تغییر در نظم کنونی جهان، این سوال مطرح می شود که الزامات دولت اسلامی برای نقش‌آفرینی فعال در نظم نوین جهانی مبتنی بر اندیشه­های  امام خامنه­ای (مدظله­العالی) کدام اند؟در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون، تلاش شد تا الزامات دولت اسلامی برای نقش‌آفرینی فعال در نظم نوین جهانی مبتنی بر اندیشه­های  امام خامنه­ای (مدظله­العالی) مورد کنکاش قرار گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مضمون فراگیر الزامات دولت اسلامی برای نقش‌آفرینی فعال در نظم نوین جهانی مبتنی بر اندیشه­های  امام خامنه­ای شامل 7 مضمون سازمان دهنده توجه به گذار تاریخی از نظم تک‌قطبی به نظم چندقطبی،حفظ و تقویت هویت اسلامی، ضرورت آمادگی داخلی برای نقش‌آفرینی جهانی، توجه به فرصت‌ها و مسئولیت‌های ایران در دوره تحول جهانی، توجه به نقش نخبگان و ملت‌ها، استقلال و مقابله با سلطه جهانی، دیپلماسی و قدرت نرم است.

دانشگاه جامع امام حسین(ع) دولت پژوهی ایران معاصر 2783-1914 12 1 2026 05 22 A critical study to the discourse of monarchy and the way justice was denied during the Pahlavi era; based on the political thought of Imam Khomeini (RA) بررسی انتقادی به گفتمان سلطنت و چگونگی نفی عدالت در دوره پهلوی؛ مبتنی بر اندیشه سیاسی امام خمینی (رحمه الله علیه) 210131 FA سجاد چیت فروش استادیار، گروه تاریخ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس ، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران. 0000-0002-6619-8289 ناهید تحسین پور دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، دانشگاه جامع امام حسین (علیه السلام)، تهران، ایران. 0009-0005-4909-3775 Journal Article 2025 08 27 In the thought of Imam Khomeini (RA), the monarchy is in no way capable of realizing the justice desired by the Islamic government. He considers the monarchy to be a system that is based on inheritance and complete domination and is often accompanied by force and domination. This type of government naturally leads to tyranny and corruption and is more deeply at odds with the ideals of social justice and the general desires of the people. The Imam (RA) believes that justice means ensuring the rights of all individuals and creating balance and fairness in society. In his view, monarchy as an authoritarian structure has no place in realizing justice, and in order to achieve this goal, the participation and will of the people are essential. The main question of this article is: "Why did Imam Khomeini (RA) believe in the negation of monarchy and the lack of connection between monarchy and justice?" The hypothesis is also based on the idea that in the thought of the Imam (RA), the monarchy is fundamentally incapable of realizing justice in the true sense. This research was conducted using the critical discourse method and based on library data. The research findings show that in Imam Khomeini's view, the Pahlavi monarchy could not establish justice in society due to characteristics such as tyranny, repression, human rights violations, lack of public participation, corruption, and inequality. For this reason, Imam Khomeini called for changing this system and establishing an Islamic and justice-oriented system. در اندیشه امام خمینی (رحمه الله علیه) نظام سلطنتی به هیچ وجه قادر به تحقق عدالت مورد نظر حکومت اسلامی نیست. ایشان سلطنت را نظامی می‌دانند که بر پایه وراثت و سلطه کامل استوار است و اغلب با زور و غلبه همراه است. این نوع حکومت به طور طبیعی به استبداد و فساد منجر می‌شود و به طرز عمیق‌تری با آرمان‌های عدالت اجتماعی و خواسته‌های عمومی مردم در تضاد است. امام (رحمه الله علیه) بر این باورند که عدالت به معنای تامین حقوق همه افراد و ایجاد توازن و انصاف در جامعه است. از نظر ایشان، سلطنت به عنوان یک ساختار استبدادی، جایی در تحقق عدالت ندارد و برای دستیابی به این هدف، مشارکت و اراده مردم ضروری است. پرسش اصلی این نوشتار این است که «چرا امام خمینی (رحمه الله علیه) به نفی سلطنت و عدم ارتباط بین سلطنت و عدالت معتقد بودند؟» فرضیه نیز بر این ایده استوار است که در اندیشه امام خمینی (رحمه الله علیه) اساساً نظام سلطنت قادر نیست عدالت را به معنای واقعی تحقق ببخشد. این پژوهش با روش گفتمان انتقادی و برمبنای داده‌های کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از نظر امام خمینی (رحمه الله علیه) سلطنت پهلوی به دلیل ویژگی‌هایی چون استبداد، سرکوب، نقض حقوق بشر، عدم مشارکت مردم، فساد و نابرابری، اساساً نمی‌توانست عدالت را در جامعه برقرار کند و به همین دلیل، امام خمینی (رحمه الله علیه) خواستار تغییر این نظام و برقراری یک نظام اسلامی و عدالت محور بودند.

دانشگاه جامع امام حسین(ع) دولت پژوهی ایران معاصر 2783-1914 12 1 2026 05 22 A sociological analysis of the logic and sources of national identity fragmentation in the Islamic Republic of Iran and strategies to combat it. تحلیلی جامعه شناختی بر منطق و منابع تجزیه هویت ملی در جمهوری اسلامی ایران و راهکارهای مقابله با آن 210166 FA مهدی رشید مربی، دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران. 0009-0008-3391-8666 Journal Article 2025 03 14 National identity, as a collective spirit and a nation's perception of its own identity and who it is in relation to other nations, is always subject to disintegration and the emergence of "parallel identities." This research, using a descriptive-analytical method and a qualitative content analysis approach, examines the logic and sources of constructing "parallel identities" in the Islamic Republic of Iran and the strategies for dealing with it. The findings show that "structural equivalence" as a logic and Invisible social construction creates network relationships and social movements in the face of national identity. In this regard, "Cognitive error and alien identities, social faults and fanatical identities, disruption of civil order and frustrated identities, social discrimination and class identities, social humiliation and disillusioned identities, and civilization and self-defeating identities" are considered the most frequent sources of disintegration of the national identity and "collapse from within" of the Islamic Republic of Iran. The most important proposed strategies for dealing with this phenomenon include; "raising awareness and constant reproduction of the narrative of self and other, making governance efficient and hopeful for the future, justice-based governance, dignity-based identity, and critical representation of modernization." هویت ملی به عنوان روح جمعی و ادراک یک ملت از چیستی و کیستی خویش در مقابل ملت های دیگر، همواره در معرض استحاله، تجزیه و ظهور «هویت های موازی» قرار دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تحلیل محتوای کیفی، به واکاوی منطق و منابع برساخت «هویت‌های موازی» در جمهوری اسلامی ایران و راهکارهای مقابله با آن می پردازد. یافته ها نشان می دهد که «هم ارزی ساختاری» به عنوان منطق و ساخت اجتماعی نامرئی، موجب خلق روابط شبکه ای و جریان سازی اجتماعی در مقابل هویت ملی می شود. در این راستا، «خطای شناختی و هویت های بیگانه، گسل های اجتماعی و هویت های متعصب، اختلال نظم مدنی و هویت های مایوس، تبعیض اجتماعی و هویت های طبقاتی، تحقیر اجتماعی و هویت های سرخورده و مدنیزاسیون و هویت های خودباخته» به عنوان پربسامدترین منابع تجزیه هویت ملی جمهوری اسلامی و «فروپاشی از درون» ایران به شمار می روند. مهمترین راهکارهای پیشنهادی مقابله با این پدیده عبارتنداز؛ «آگاهی بخشی و بازتولید دائمی روایت خودی و دیگری، کارآمدسازی حکمرانی و امید به آینده، حکمرانی عدالت بنیان، هویت بخشی کرامت محور و بازنمایی انتقادی مدرنیزاسیون».

دانشگاه جامع امام حسین(ع) دولت پژوهی ایران معاصر 2783-1914 12 1 2026 05 22 An analysis of the Iranian government's supportive policies toward the private sector against economic sanctions from the perspective of social responsibility (2011-2021). بررسی سیاست های حمایتی دولت ایران از بخش خصوصی در برابر تحریم های اقتصادی از منظر مسئولیت اجتماعی(1390-1400) 210178 FA محمد علی دادگان دانشجوی دکتری سیاستگذاری عمومی ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی ، تهران، ایران. علیرضا سلطانی استادیار، گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی . تهران . ایران. 0000-0003-0936-3257 رضا جلالی استادیار، گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی . تهران . ایران. محمد علی خسروی استادیار، گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی . تهران . ایران. Journal Article 2025 04 30 The economic sanctions of the 2010s placed the Iranian economy and, consequently, the private sector, under severe developmental constraints. The present article, considering economic sanctions as an intervening variable, seeks to utilize available data, evidence, and analyses to delineate a clear picture of the government's performance in the 2010s in the realm of good governance and within the framework of social responsibility towards the private sector, thereby taking a step towards the reform and rethinking of supportive policies. Employing a qualitative research method based on the analysis of library resources, government documents, statistical data, and analytical reports, the study aims to examine the government's macro-policies during the 2010s and answer the following question: To what extent and with what quality has the government, within its social responsibility framework, been able to provide the necessary grounds for supporting the private sector?The research findings indicate that although the Iranian government moved towards supporting the private sector in line with its social responsibility, due to the short-term and reactive nature of the policies and the lack of a dynamic and flexible institutional and structural economic foundation in practice, it failed to play a sustainable role in enhancing the private sector's capabilities. This failure pertains to creating psychological security and building trust for investment, removing foreign trade restrictions, strengthening domestic purchasing power, and increasing the competitive capacity of private sector economic actors.The innovation of this research lies in its simultaneous focus on the two concepts of 'good governance' and 'state social responsibility' and its analysis of governmental policy performance within the temporal context of the 2010s—an integrated approach that has received scant attention in the scientific literature to date. تحریم های اقتصادی دهه 1390 ، اقتصاد ایران و به تبع آن بخش خصوصی را در تنگنای شدید توسعه ای قرار داد. مقاله حاضر با در نظر گرفتن تحریم های اقتصادی به عنوان متغیر واسط ، تلاش دارد با بهره‌گیری از داده‌ها، شواهد و تحلیل‌های موجود، تصویر روشنی از عملکرد دولت در دهه ۱۳۹۰ در حوزه حکمرانی خوب و در چارچوب مسئولیت اجتماعی  نسبت به بخش خصوصی ترسیم کرده و گامی در جهت اصلاح و بازاندیشی در سیاست‌های حمایتی بردارد. مقاله با بهره گیری از روش تحقیق کیفی مبتنی بر تحلیل منابع کتابخانه‌ای، اسناد دولتی، داده‌های آماری و گزارش‌های تحلیلی ، تلاش می‌کند ضمن بررسی سیاست‌های کلان دولت در دهه ۱۳۹۰، به این پرسش پاسخ می دهد که دولت تا چه میزان و با چه کیفیتی در قالب مسئولیت اجتماعی خود، توانسته است زمینه‌های لازم را برای حمایت از بخش خصوصی فراهم آورد ؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که دولت ایران با وجود حرکت در جهت حمایت از بخش خصوصی در راستای مسئولیت اجتماعی خود، به دلیل ماهیت مقطعی و واکنشی سیاستها  و نبود پشتوانه نهادی و ساختاری پویا و منعطف اقتصادی در عرصه عمل ، نتوانسه نقش پایداری در ارتقای توانمندی بخش خصوصی در قالب ایجاد امنیت روانی و اعتمادساز جهت سرمایه گذاری ، رفع محدودیت های تجارت خارجی ، تقویت قدرت خرید داخلی و افزایش توانمندی رقابی فعالان اقتصادی بخش خصوصی ایجاد نماید. نوآوری پژوهش ، تمرکز هم‌زمان بر دو مفهوم «حکمرانی مطلوب» و «مسئولیت اجتماعی دولت» و تحلیل عملکرد سیاستی دولت در بستر زمانی  دهه 1390 است  که تاکنون در ادبیات علمی کمتر به‌طور تلفیقی مورد بررسی قرار گرفته است.

دانشگاه جامع امام حسین(ع) دولت پژوهی ایران معاصر 2783-1914 12 1 2026 05 22 An Analysis of the Representation of Ferdowsi's Character in the Discourse of Archaistic Nationalism during the First Pahlavi Era Based on Gramsci's Theory of Cultural Hegemony بررسی نحوه بازنمایی شخصیت فردوسی در گفتمان ناسیونالیسم باستان‌گرای عصر پهلوی اول براساس نظریه هژمونی فرهنگی گرامشی 210206 FA سید هادی علویان دانشجوی دکتری سیاستگذاری فرهنگی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران. 0009-0006-5467-3042 نعمت الله کرم اللهی دانشیار، جامعه شناسی گروه علوم اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران. 0000-0002-9119-1361 Journal Article 2025 08 11 Cultural icons are considered part of a nation's intellectual reserves and can facilitate public persuasion and cultural hegemony within governance structures. The figure of Ferdowsi is among such icons, holding an exceptional position in Iran's cultural and literary landscape from multiple perspectives. Consequently, it has consistently attracted the attention of rulers, intellectuals, and the general public, both domestically and internationally. Employing Antonio Gramsci's theoretical framework of "cultural hegemony" and Ernesto Laclau and Chantal Mouffe's "discourse analysis" methodology, this research seeks to address how the discourse of archeo-nationalism in the first Pahlavi era utilized the representation of Ferdowsi as a hegemonic tool to establish legitimacy and reproduce its political culture.<br /><br />The findings confirm the hypothesis that the state instrumentally and selectively portrayed Ferdowsi as an effective means to legitimize its political discourse and foster public consensus (acquiescence). The study demonstrates that Ferdowsi was transformed from a "floating signifier" into a symbol temporarily fixed around the "nodal point" of archeo-nationalism—comprising elements such as Aryan racial superiority, the grandeur of pre-Islamic Iran, and opposition to Arabs. Through this process, specific aspects of Ferdowsi (e.g., savior of the Persian language, preserver of imperial glory) were emphasized by "organic intellectuals" and institutions such as the educational system, the press, and symbolic ceremonies (e.g., the Ferdowsi Millennium Celebration), while other dimensions of his thought (e.g., his critique of power, advocacy for justice, and Islamic beliefs) were marginalized or distorted. This representation, reinforced through the mechanism of "othering" against constructed "others" (Arabs, Islam, and the Islamic period), contributed to the hegemony of the dominant discourse. مفاخر فرهنگی جزئی از ذخایر ملی هر کشوری محسوب می شوند که می‌توانند در ساختار حکومت‌ها زمینه اقناع عمومی و هژمونی فرهنگی فراهم کنند. شخصیت فردوسی از جمله این موارد است که از وجوه مختلف جایگاه ممتازی در میان چهره‌های برجسته فرهنگی و ادبی ایران دارد. از این رو همواره مورد توجه حاکمان، متفکران و توده مردم در داخل و خارج کشور بوده است. پژوهش حاضر با استفاده از چارچوب نظری «هژمونی فرهنگی» آنتونیو گرامشی و روش «تحلیل گفتمان» ارنستو لاکلا و شانتال موف در پی پاسخ به این مسئله است که گفتمان ناسیونالیسم باستان‌گرای عصر پهلوی اول، چگونه با بازنمایی شخصیت فردوسی به مثابه یک ابزار هژمونیک برای ایجاد مشروعیت و بازتولید فرهنگ سیاسی خود استفاده کرد؟ یافته‌ها ضمن تائید این فرضیه که حکومت با تعریف گزینشی و ایدئولوژیک، وی را به مثابه ابزاری موثر برای مشروعیت‌بخشی به گفتمان سیاسی و ایجاد اجماع (رضایت) عمومی به کار برده است، نشان می‌دهد که فردوسی در این سیاست از یک «دال شناور» خارج و معنای آن حول «دال مرکزی» ناسیونالیسم باستان‌گرا (متشکل از مؤلفه‌هایی چون برتری نژاد آریایی، عظمت ایران پیش از اسلام و ستیز با اعراب) ثبات موقت یافت. در این فرآیند، با استفاده از «روشنفکران ارگانیک» و نهادهایی چون نظام آموزشی، مطبوعات و آیین‌های نمادین (مانند جشن هزاره فردوسی)، بر جنبه‌هایی خاص از فردوسی (ناجی زبان فارسی، حافظ عظمت شاهنشاهی) تأکید و سایر ابعاد فکری او (منتقد سلطه، عدالت‌خواه و معتقد به اسلام) به حاشیه رانده یا تحریف شد. این بازنمایی، از طریق مکانیسم «غیریت‌سازی» در برابر «دیگری»های سازنده خود (اعراب، اسلام و دوره اسلامی) به هژمونیک شدن گفتمان مسلط کمک کرد.

دانشگاه جامع امام حسین(ع) دولت پژوهی ایران معاصر 2783-1914 12 1 2026 05 22 A Critical Appraisal Review of Iran’s “National Independent Policy”: Content Analysis of the Harvard Oral History Project (1961–1979) ارزیابی انتقادی راهبرد «سیاست مستقل ملی» در ایران، تحلیل محتوای تاریخ شفاهی هاروارد (۱۳۴۰-۱۳۵۷) 210207 FA شهروز شریعتی دانشیار، مسائل ایران، گروه علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0002-5254-4849 علی آذری مقدم دانشجوی دکتری،جامعه شناسی سیاسی، گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. 0000-0003-4338-1096 عادل فاریابی دانشجوی دکتری، جامعه شناسی سیاسی، گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. 0000-0003-1378-9314 Journal Article 2025 05 20 The articulation of a coherent foreign policy strategy in an increasingly complex and multipolar international order constitutes one of the most essential determinants of safeguarding and enhancing national interests. Within this broader framework, strategy in foreign policy not only functions as the organizing principle of a state’s patterns of interaction with other actors, but also assumes a pivotal role in maximizing opportunities while simultaneously managing threats that bear upon national security and development. This article undertakes a critical examination of the collapse of the most consequential foreign policy strategy of the Pahlavi monarchy, namely the National Independent Policy. Anchored in the theoretical framework of perspectivism, the study seeks to answer a fundamental question: How did Iranian officials’ perceptions of the international system (1961–1979) lead to the ineffectiveness of “national independent policy”? The findings reveal that the persistence of asymmetrical relations between Iran and the great powers, coupled with their pervasive dominance over the country, compounded by a deeply rooted historical mistrust of external powers and the pervasive sense of inferiority felt among Iranian foreign policy elites, engendered profound skepticism among key decision-makers regarding the feasibility of this strategy in a world order structured by unequal power relations. Methodologically, the research proceeded in two stages. In the first stage, employing a directed content analysis, the Harvard Oral History Project was revisited through a thematic reading of the lived experiences of Iranian foreign policy officials. The critical reflections of these officials were selected, coded, and categorized, thereby revealing the most salient thematic constructs shaping their perceptions. In the second stage, drawing upon the method of process tracing, the study delineates the causal dynamics that led to the ultimate failure of the National Independent Policy.  تدوین راهبرد سیاست خارجی، نه فقط سامان­بخش الگو­های تعامل با سایرکشورها است بلکه نقش تعیین‌کننده‌ای در استفاده بهینه از فرصت‌ها و مدیریت مؤثر تهدیدهای مرتبط با منافع ملی ایفا می‌نماید. هدف این نوشتار ارزیابی انتقادی مهمترین راهبرد سیاست­خارجی پهلوی دوم، موسوم به «سیاست مستقل ملی» است. این پژوهش در چارچوب نظری «پرسپکتیویسم» کوشیده است تا به این پرسش پاسخ دهد که چگونه پنداشت‌های مقامات ایران از نظام بین‌المللی(سالهای 1340- 57) به  ناکارامدی سیاست مستقل ملی انجامید؟ یافته‌های مقاله نشان می‌دهد مناسبات نابرابر ایران با قدرت­های­ خارجی، بی‌اعتمادی تاریخی به قدرت‌های خارجی و احساس حقارت کارگزاران سیاست خارجی ایران، موجب می‌شد تا تصمیم‌سازان کلیدی، تردیدی عمیق نسبت به امکان موفقیت این راهبرد در برابر مناسبات قدرت نابرابر جهان وجود داشته باشد. داده­های این­ پژوهش در دو مرحله بررسی شد؛ در مرحله اول با روش «تحلیل محتوای هدفمند»، تاریخ شفاهی هاروارد، تجربه زیسته جمعی از کارگزاران سیاست خارجی کشور بازخوانی شد و در ادامه با گزینش گویه‌های انتقادی کارگزاران سیاست خارجی ایران، مهمترین مقوله­ها از تصورات آنان شناسایی شده است؛  در مرحله دوم با به کارگیری روش ردیابی فرآیند، چگونگی ناکامی سیاست مستقل ملی مورد تحلیل قرار گرفته است.

دانشگاه جامع امام حسین(ع) دولت پژوهی ایران معاصر 2783-1914 12 1 2026 05 22 Analysis of the Capacities of the Constitution of the Islamic Republic of Iran for Responsible Public Participation in Governance according to Muhammad Baqir al-Sadr's Theory of Collective Caliphate of Man تحلیل ظرفیت های قانون اساسی ج.ا.ا در خصوص مشارکت مسئولانه مردم در عرصه حکمرانی بر اساس نظریه خلافت انسان شهید صدر (ره) 210289 FA امیر نعیمی دانشجوی دکتری رشته معارف اسلامی و حقوق عمومی دانشگاه امام صادق(ع) و پژوهشگر پژوهشکده کوثر، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران. 0009-0000-4703-0010 توکل حبیب زاده دانشیار، گروه حقوق عمومی و بین الملل دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 13 Public participation in political systems is one of the most significant factors in ensuring the efficiency and stability of governments. In Islamic governance, such participation is not only recognized as a social right but also regarded as a religious duty. This article aims to examine the capacities of the Constitution of the Islamic Republic of Iran regarding responsible public participation in governance, based on Ayatollah Sayyid Muhammad Baqir al-Sadr’s theory of the “dual foundation of legitimacy: divine and popular.”   The findings indicate that the Iranian Constitution, through various mechanisms such as Articles 6, 8, 27, 56, 100, and 174, guarantees people’s participation at the levels of legislation, execution, and supervision. According to al-Sadr’s theory of the vicegerency of man, the legitimacy of a political system is neither solely divine nor merely popular, but rather a combination of both. Therefore, responsible public participation in the Constitution of the Islamic Republic of Iran represents the practical realization of the theory of vicegerency of man and the popular pillar of legitimacy. مشارکت مردم در نظام‌های سیاسی یکی از مهم‌ترین عوامل کارآمدی و پایداری حکومت‌ها به شمار می‌رود. در حکومت اسلامی، این مشارکت نه‌تنها به‌عنوان یک حق اجتماعی بلکه به‌مثابه تکلیفی دینی نیز مطرح است. این مقاله باهدف بررسی ظرفیت‌های قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در خصوص مشارکت مسئولانه مردم در عرصه حکمرانی، بر اساس نظریه «دو رکنی الهی - مردمی» شهید سید محمدباقر صدر نگارش یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قانون اساسی ایران با پیش‌بینی سازوکارهای مختلف از جمله اصول ۶، ۸، ۲۷، ۵۶، ۱۰۰ و ۱۷۴، مشارکت مردم را در سطح تقنین، اجرا و نظارت تضمین کرده است. بر اساس نظریه خلافت انسان شهید صدر، مشروعیت نظام سیاسی نه صرفاً الهی و نه صرفاً مردمی، بلکه ترکیبی از هر دو است؛ بنابراین، مشارکت مسئولانه مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تجلی عملی نظریه خلافت انسان و رکن مردمی مشروعیت به شمار می‌آید.