بررسی و مطالعه چرایی انقلاب اسلامی در ایران (از سال 1357 ـ 1355)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه سیاسی و جامعه‌شناسی انقلاب دانشگاه شاهد

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی انقلاب دانشگاه شاهد

چکیده

با توجه به اهمیت انقلاب ایران که توانسته دگرگونی وسیعی در تمام ابعاد جامعه پدید آورد؛ لذا پژوهشگران داخلی و خارجی به دنبال بررسی علل و تبیین وقوع انقلاب ایران، نظریاتی را نیز ارائه کرده‌اند. هدف اصلی این پژوهش بررسی علل وقوع انقلاب در ایران است و در پی پاسخگویی به این پرسش است که: «علت انقلابی شدن مردم ایران و بروز انقلاب و قیام در بین سالهای "1357 ـ 1355" چیست؟» نگارنده تلاش کرده است با روش تحلیل اسنادی و ابزار فیشبرداری از اسناد رسمی، کتابها، مقالات با ارائه دیدگاه­های انقلابی از جمله نظریات اسکاچپول، اسملسر، امام­خمینی(ره)، فوکو و فوران به بررسی چرایی انقلاب اسلامی از نظر مردم انقلابی بپردازد. فرضیه چنین است که تحمیل تغییرات وسیع در کشور از طریق دستگاه دولتی، رقابت ابر قدرتها برای افزایش نفوذ، تقابل آشکار رژیم با اقتدار اسلامی، که از مهمترین مسائل روز جامعه آن روزگاران بود، باعث شکل­گیری واکنش مردمی و قیام شد که نشان از فراگیری آگاهی اجتماعی، سیاسی، مذهبی مردم نسبت به اوضاع و عملکرد نظام شاه داشت. سرانجام مردم با مشارکت انقلابی و رهبری انقلابی امام(ره) در طول قیام توانستند انقلاب را در 22 بهمن 1357 به پیروزی برسانند.

کلیدواژه‌ها


اسناد لانه جاسوسی (1386). تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.

امام خمینی، روح­الله (1379). صحیفه امام. تهران: نشر آثار امام­خمینی(ره).

امام خمینی، روح­الله (1390). تبیان به آزادی در اندیشه امام­خمینی(ره). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک (1382)، (1376)، (1390)، (1377)، (1379)؛ تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات.

بی‌نا (1379). فرهنگ شعارهای انقلابی. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

پناهی، محمدحسین (1392).  نظریه‌های انقلاب: وقوع، فرایند، پیامدها. چ ششم. تهران: انتشارات سمت.

حاجی­حسن، ملیحه (1396). مطالعه نقش و ابعاد رهبری امام­خمینی(ره) در فرایند انقلاب اسلامی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شاهد. دانشکده علوم انسانی.

حسینی، حسین (1388). رهبری و انقلاب. چ دوم. تهران: نشر عروج.

خرمشاد، محمدباقر (1383). بازتاب انقلاب اسلامی ایران در نظریه‌های انقلاب. مجله جامعه­شناسی ایران. ش 3: 123 ـ 86.

زونیس، ماروین (1370).  شکست شاهانه. ترجمه عباس منجر. چ دوم. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

کشاورز، عباس (1381). کاربست نظریه برینگتون در انقلاب اسلامی. پژوهشنامه متین. ش 16 ـ 15: 195 ـ 166.

کشاورز، عباس (1382). تبیین انقلاب اسلامی ایران از دیدگاه اسکاچپول. پژوهشنامه متین. ش 19: 118 ـ 97.

کشاورز، عباس؛ غفاری هشجین، زاهد؛ جلیلی، محسن (1388). بررسی تبیینهای انقلاب اسلامی ایران. فصلنامه علوم اجتماعی. ش 43 ـ 42: 87 ـ 39.

نیکبخت، مریم (1381). جنبش دانشجویی تبریز به روایت اسناد و خاطرات. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.