مطالعه تطبیقی نسبت عقلانیت و سعادت در مبانی انسان‌شناختی آزادی از دیدگاه مرتضی مطهری و جان استوارت میل

نوع مقاله : اندیشه سیاسی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی، اندیشه سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استاد تمام گروه علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 استاد تمام گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

4 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

مفهوم آزادی به عنوان محوری‌ترین مسئله در فلسفه سیاسی و اخلاقی، همواره در کانون توجه مکاتب فکری مختلف قرار داشته است. تمایز در تعاریف ارائه شده از آزادی عمدتاً ناشی از تفاوت در مبانی انسان‌شناختی هر مکتب است. در این میان، آرای جان استوارت میل به عنوان نماینده برجسته لیبرالیسم غربی و اندیشه‌های مرتضی مطهری به عنوان متفکر نامدار اسلامی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش با هدف تبیین نسبت میان عقلانیت و سعادت در مبانی انسان‌شناختی آزادی، به مطالعه تطبیقی آرای جان استوارت میل و مرتضی مطهری می‌پردازد. با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به متون اصلی این دو اندیشمند، یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در منظومه فکری میل، عقلانیت خودبنیاد انسانی جایگاه محوری دارد و سعادت به مثابه امری زمینی و تجربی، در پرتو انتخاب‌های عقلانی فرد تحقق می‌یابد. در این چارچوب، آزادی عمدتاً به معنای «آزادی از» مداخله (آزادی منفی) فهمیده می‌شود که بستر لازم برای انتخاب‌های عقلانی فرد فراهم می‌سازد. در مقابل، در اندیشه مطهری، سعادت به عنوان غایتی متافیزیکی و الهی، جهت‌دهنده عقلانیت است و آزادی در قالب «آزادی برای» شکوفایی فطرت (آزادی مثبت) معنا می‌یابد. این تفاوت بنیادین در نسبت عقلانیت و سعادت، ریشه در مبانی انسان‌شناختی متمایز این دو اندیشمند دارد؛ درحالی که انسان‌شناسی میل سکولار و عقل‌محور است، انسان‌شناسی مطهری دینی و فطرت محور می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of the Relationship between Rationality and Happiness in the Anthropological Foundations of Freedom from the Perspectives of Motahhari and Mill

نویسندگان [English]

  • Masomeh Zaeri basir 1
  • Mohammadreza Hatami 2
  • Ahmad Bakhshayesh ardestani 3
  • َkbar َshrafi 4
1 Department of Political Science, Political Thought, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Full Professor, Department of Political Science, Payame Noor University, Tehran, Iran.
3 Full Professor, Department of Political Science, Faculty of Political Science, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
4 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Political Science, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The concept of freedom as the most central issue in political and moral philosophy, it has always been the focus of attention of various schools of thought. The distinction in the definitions of freedom offered is mainly due to the differences in the anthropological foundations of each school. Meanwhile, the views of John Stuart Mill as a prominent representative of Western Liberalism and the thoughts of Morteza Motahari, as a renowned Islamic thinker, have a special place.
This study aims to explain the relationship between rationality and happiness (sa'ādat) in the anthropological foundations of freedom through a comparative analysis of John Stuart Mill and Morteza Motahhari's perspectives. Using a descriptive-analytical method and relying on the original texts of these two thinkers, the research findings indicate that in Mill's philosophical framework, autonomous human rationality holds a central position, while happiness is realized as an earthly and empirical matter through individual rational choices. In this framework, freedom is primarily understood as "freedom from" interference (negative liberty), which provides the necessary ground for individual rational choices. In contrast, in Motahhari's thought, happiness as a metaphysical and divine ultimate end directs rationality, and freedom is conceptualized as "freedom for" the actualization of innate nature (positive liberty). This fundamental difference in the relationship between rationality and happiness stems from the distinct anthropological foundations of the two thinkers; while Mill's anthropology is secular and reason-centered, Motahhari's is religious and nature-centered.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rationality
  • Happiness (Sa'ādat)
  • Freedom
  • Anthropological Foundations
  • John Stuart Mill
  • Morteza Motahhari

مراجع

Burbury, Khashayar (2019), The Concept of Freedom in the Political Thought of John Stuart Mill and Herbert Spencer, Quarterly Journal of Modern Humanities Studies, (2) 2, 44-1.
Hojjat Hatamipouri, Hamzeh (2018), John Stuart Mill: Action-oriented or Rule-oriented Utilitarian? Quarterly Journal of Philosophy and Wisdom, (55) 14, 117-152.
Sozanchi, Hossein (2004), Solving the Paradox of Freedom in the Thought of Martyr Motahari (RA), Quarterly Journal of Public Opinion Studies, (10) 3, 102-82.
Shariat, Farshad (2017), Freedom as Discourse in Western Idealism, Bi-Quarterly Scientific-Research Journal of Political Science, Year 13, Issue 2 (26th Consecutive), 75-59.
Sharifani, Mohammad and Marefat, Mohammad (1401), An analytical and comparative exploration of the types of freedom from the perspective of Islam and the West, Quarterly Journal of Ethical Research, Year 13, No. 2, 133-185.
Abbasi, Farhad (2014), Freedom and its foundations from the perspective of Shahid Motahari, Quarterly Journal of Public Opinion Studies, Year 3, Issue 10, 75-59.
Internet Encyclopedia of Philosophy (2021). "Mulla Sadra's Theory of the Soul". Retrieved from: https://iep.utm.edu/sadra
Stanford Encyclopedia of Philosophy (2022). "John Stuart Mill". Retrieved from: https://plato.stanford.edu/entries/mill
Rahimi, Ehsan, Zarei Matin, Hassan, Tavakoli, Abdullah, Yazdani, Hamidreza (2021), Explaining the framework of rationality based on Islamic teachings and its contributions to public administration, Islamic Management Quarterly, Volume 29, Issue 4, March, Pages 5-48
Mirahmadi, Mansour (2015),Freedom and Justice in the Security School of the Islamic Republic of Iran, Volume 8, Issue 26, June
Fathi, Zahra (2013) , Freethinking in Islamic Education from the Perspective of Martyr Motahari, Volume 21, Issue 19, September
Avicenna, Hussein ibn Abdullah (2012), Al-Shifa (Theology), translated and researched by Mohammad Hussein Aghajani, Tehran: Soroush Publications.
Motahari, Morteza (2018), Spiritual Freedom. Forty-fifth edition, Tehran: Sadra Publications.
Motahari, Morteza (2019), Man and Destiny, 38th edition, Tehran: Sadra Publications.
Motahari, Morteza (2019), Divine Justice, 48th edition, Tehran: Sadra Publications.
Motahari, Morteza (2010), Man and Destiny, 39th edition, Tehran: Sadra Publications.
Mill, John Stuart (2019), Utilitarianism. Translated by Ali Ghiasi, Tehran: Ney Publishing House.
Mill, John Stuart (2021), On Freedom, translated by Mahmoud Sana'i, Tehran: Hermes Publications.
Aristotle (2021). Nicomachean Ethics (Contemporary Edition). Translated by A. K. Smith. Cambridge: Cambridge University Press.
Epicurus (2020). The Art of Happiness. Edited by J. Williams. New York: Penguin Classics.
Gray, J. (2019). Mill on Liberty: A Defence. 3rd ed. London: Routledge.
Jonas, H. (2021). The Phenomenon of Life: Toward a Philosophical Biology. Chicago: University of Chicago Press.
Kant, I. (2019). Groundwork of the Metaphysics of Morals. Edited by P. Strathern. Oxford: Oxford University Press.
Kant, I. (2020). Critique of Practical Reason. Modern Edition. New York: Harper Collins.
Mill, J. S. (2019). Utilitarianism. Critical Edition. Edited by R. Gray. Cambridge: Cambridge University Press.
Mill, J. S. (2021). On Liberty (Contemporary Analysis). Edited by M. Thompson. London: Palgrave Macmillan.
Novak, D. (2018). Aristotle's Theory of Reason: A Contemporary Interpretation. New York: Oxford University Press.
Skorupski, J. (2020). Why Read Mill Today? London: Routledge.
Strathern, P. (2019). Kant in 90 Minutes. London: Constable & Robinson.
Thompson, M. (2021). Mill's Moral Philosophy: A Contemporary Interpretation. Cambridge: Cambridge University Press.
Weber, M. (2020). Economy and Society. In: A. Giddens (Ed.), Classical Sociological Theory. 5th ed. London: Polity Press.
Williams, J. (2020). Epicurus and the Art of Happiness. New York: Penguin Classics.
دولت پژوهی ایران معاصر
دوره 11، شماره 4 - شماره پیاپی 4
زمستان 1404
دی 1404
صفحه 167-188

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 15 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 15 آبان 1404
  • تاریخ انتشار: 01 دی 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار