دولت پژوهی ایران معاصر

دولت پژوهی ایران معاصر

راهبردهای شناختی گفتمانی علمای مشروطه‌خواه در مشروعیت‌سازی نظم نوین سیاسی با تأکید بر رویکرد تاریخی گفتمانی ووداک و جامعه‌شناسی شناختی

نوع مقاله : تاریخ معاصر ایران

نویسنده
عضو هیات علمی دانشگاه گیلان
چکیده
انقلاب مشروطه ایران نه صرفاً یک رویداد سیاسی، بلکه عرصه‌ای برای نبرد گفتمان‌های متعدد سیاسی بر سر معنا، هویت و مشروعیت قدرت بود. در این میدان، علمای شیعه با اتکا به سرمایه نمادین دین و شبکه نهادی مرجعیت، نقشی محوری در مشروعیت زدایی گفتمان سنتی استبداد و مشروعیت بخشی به نظم نوین سیاسی ایفا کردند. بااین‌حال، در تبیین های رایج، این حضور غالباً در چارچوب دوگانه سنت/تجدد تحلیل شده و از تحلیل فرایندها و لایه های شناختی-گفتمانی مشروعیت‌سازی غفلت ورزیده است. بعبارت بهتر نبرد گفتمانی مشروطه، الگویی کم‌نظیر از دینی‌سازی امر نوین به دست می‌دهد؛ الگویی که بازخوانی آن برای درک نسبت دین و قدرت در ایران معاصر ضرورتی انکارناپذیر دارد بدین سان پرسش بنیادین مقاله حاضر آن است که علمای شیعه از چه راهبردهای شناختی-گفتمانی برای مشروعیت‌سازی نظام مشروطه و نامشروع‌نمایی گفتمان سنتی استبداد استفاده کرده‌اند؟ درواقع با چه راهبردهای گفتمانی و چگونه علمای شیعه توانستند مفاهیم قانون مجلس و ملت را در قالب گفتمان سیاسی شیعه تفسیر و مشروع سازند؟ برای پاسخ به این سوال و در مقام چارچوب نظری چارچوب ، تلفیق بدیع رویکرد و راهبردهای گفتمانی ووداک با با جامعه‌شناسی شناختی و فعال‌سازی طرح‌واره‌های ذهنی صورت پذیرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علمای مشروطه‌خواه (با تمرکز بر آخوند خراسانی، میرزای نائینی و سیدمحمد طباطبایی و شیخ اسماعیل محلاتی)از طریق راهبردهای پنج گانه گفتمانی ووداک ، بازنمایی کنشگران اجتماعی و غیریت‌سازی شناختی، ضمن بازتعریف مفاهیمی چون عدالت، قانون و آزادی، مجلس و ملت در چارچوب شریعت، مفاهیم جدید را نه در مقام رقیب شرع، که به مثابه تفسیری نوین از شرع در عصر استبداد بازنمایی کرده و در کنار آن موفق به پیش‌زمینه‌سازی اجماع و تثبیت موقت معنا در افکار عمومی شدند.از منظر جامعه‌شناسی شناختی، این راهبردها با فعال‌سازی سه طرح‌واره ظلم‌ستیزی عاشورایی، تکلیف‌محوری جهادی و امانت بودن حکومت به همسازی شناختی انجامیدند که طی آن، مخاطب مذهبی مشروطه را نه در تعارض با دین، بلکه به مثابه وفاداری به آرمان‌های اصیل اسلام درک کرد. یافته‌های پژوهش نشان‌دهنده ظرفیت درونی گفتمان سیاسی شیعه برای ترجمه مفاهیم مدرن به زبان دینی و بازتعریف مشروعیت در افق شرایط نوین تاریخی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating the Cognitive-Discursive Strategies of Pro-Constitutional Clerics in Legitimizing the New Political Order: A Focus on Wodak's Discourse-Historical Approach and Cognitive Sociology

نویسنده English

ali azarmi
guilan
چکیده English

The Iranian Constitutional Revolution was an arena for the struggle among multiple political discourses over meaning, identity, and the legitimacy of power. In this field, Shiite scholars played a pivotal role in delegitimizing the traditional discourse of despotism and legitimizing the new political order. However, in common explanations, this presence has often been analyzed within the binary framework of tradition/modernity, neglecting the analysis of the processes and cognitive-discursive layers of legitimation. The research question is: what cognitive-discursive strategies did Shiite scholars employ to legitimize the constitutional system and delegitimize the traditional discourse of despotism? The findings indicate that the pro-constitutional scholars, while redefining concepts such as justice, law, freedom, parliament, and the nation within the framework of Sharia, represented new concepts as a novel interpretation of religious law in the age oftered obligation, and governance as a trust. Through this, the religious audience perceived constitutionalism as loyalty to the authentic ideals of Islam. The research findings demonstrate the internal capacity of Shiite political discourse to translate modern concepts into religious language and to redefine legitimacy within the horizon of new historical conditions.

کلیدواژه‌ها English

Constitutional Discourse
Shiite Clerics
Wodak's Discourse
Religion and Power-
Iranian Constitutional

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 07 مهر 1405
  • تاریخ بازنگری 27 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 27 آبان 1405
  • تاریخ انتشار 27 آبان 1405